مرمر سفید باباشورآب قروه و سنگ گوهره خرم آباد ، نام هایی شناخته شده در صنعت سنگ جهان

Message for test Message for test Message for test Message for test Message for test
اصول مهم توسعه پایدار در معدن

اصول مهم توسعه پایدار در معادن و صنایع معدنی

اصول مهم توسعه پایدار در معادن و صنایع معدنی

دکتر محمد شهریاری عضو هیات علمی دانشگاه چالمرز سوئد

 

بحث ، توسعه پایدار در معادن و صنایع معدنی سپس از برگزاری بیستمین کنگره جهانی معدن با شعار معدنکاری و توسعه پایدار شکل جدی تری در سراسر دنیا به وﻳﮋه ایران به خود گرفته است . نوشته ای که در پی می آید را دکتر محمد شهریاری عضو هیات علمی دانشگاه چالمرز سوئد تهیه کرده است . دکتر شهریاری در سال 1349 مدرک کارشناسی ارشد خود رادر رشته مهندسی معدن از دانشکده فنی دانشگاه تهران گرفته است و پس از مدتی کار در معادن کشور به سوئد رفته و دکترای خود را با موضوع مدیریت ریسک از دانشگاه چالمرز سوئد دریافت کرده است .

او هم اکنون دانشیار دانشگاه چالمرز سوئد است و در چند دانشگاه اروپایی مانند بارسلون اسپانیا مین هو پرتغال ، پلی تکنیک کراکو مهستان و ساووی فرانسه به تدریس مشغول است .

 

توسعه معادن و صنایع به عنوان ابزارهای  رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی از نیمه دوم قرن گذشته شتاب گرفت . هرچند که این شکوفائی صنعتی با چند مسئله مهم جنبی به شرح زیر همراه بود :

 

1-    توسعه نا هماهنگ و ناموزون میان کشور های به اصطلاح شمال ( صنعتی ) و جنوب که نتیجه اش ثروت و رفاه بیشتری برا یکشور های صنعتی بوده .

2-       توزیع ناعادلانه ثروت در کشورهای در حال توسعه

3-    واﮊگون شدن ارزش های فرهنگی بدین معنی که توجه غیر منصفانه به  منافع فردی و ملی سبب شد که ارزش های انسانی و معنوی جای خود را به ضد ارزش ها بدهند .

4-       صدمات جبران ناپذیر به محیط زیست عمدتا در کشورهای در حال توسعه که بر جوکلی زمیت تاثیر گذاشته است 

این پدیده ها عامل طرح مفهوم توسعه پایدار از چند  زمان به پیش می رود نیاز به آن به عنوان یک ابزارمهم ایجاد پایدار اقتصادی و عدالت اجتماعی پر رنگ تر می شود .

توسعه پایدار در واقع موقعیتی است که میان نیازهای یک جامعه برای بهبود سطح زندگی و رفاه از یک سو و کیفیت محیط زیست و منافع نسل های آینده از سوی دیگر موازنه برقرار می کند . برای رسیدن به چنین موازنه ای احساس نیاز دولت ها و همکاری بین المللی یک ضرورت است .

در سطح ملی نهادینه کردن آن مستلزم درک مفهوم احساس مسئولیت و ایجاد زمینه های لازم توسط دولت است .

اصول مهمی که برای دستیابی به توسعه پایدار درمعادن و صنایع باید مورد توجه قرار گیرد عبارتند از:

1-کاهش و رساندن پس ماندها ( Wastes  )  و نشت و خروج گازهای سمی و مضر به صفر

2- ایجاد ایمنی در سطح قابل قبول (acceptable risk  ) چرا که هر حادثه ا ی می تواند عامل اتلاف سرمایه نیروی انسانی و ذخایر معدنی بوده و به آلودگی محیط ( در نتیجه نشت مواد مضر و سمی ) منجر می شود .

3- ورودی ها به پروسه های تولید و فرآیندها باید با محیط زیست سازگار باشند و در صورتیکه آلاینده هستند و جایگزینی ندارند قابل کنترل باشند .

4- تولیدات یا محصولات باید با محیط زیست سازگار باشند و در بازار های بین النللی قابلیت رقابت داشته باشند .

5- فرآیند ها بایستی حداکثر بهره وری را داشته باشند .

6- مصرف انرﮊی بایستی در پائین ترین حد ممکن باشد . برای رسیدن به اهداف گفته شده در بندهای 5 و 6 باید از کارآمدترین فرآیندها تکنولوﮊی ها و تجهیزات استفاده شود .

7- بازیابی ( Recycling    )  محصولات نهائی باید ممکن و اقتصادی باشد .

8- در مقایسه با پروﮊه های رقیب باید دارای میزان سرمایه گذاری کمتر سود دهی بیشتر بازگشت سرمایه کوتاه مدت تر، پس ماند کمتر و نشت  و خروج مواد سمی کمتر ( در حد قابل قبول ) باشد . برای مثال ایجاد امکانات گردشگری و مجموعه های برگزاری کنفرانس در منطقه جنگلی و زیبای گلندرود بر اکتشاف ، تجهیز و استخراج ذغالسنگ کم کیفیت پرگاز و خطرناک و پر هزینه ( به دلیل نیاز به کنترل بیشتر ) آن منطقه ترجیح دارد .

9- در توسعه پایدار نسل های آینده نیز سهم دارند .

بنابراین باید دولت در برنامه ریزی ها سهم ذخایر و مواد معدنی رادر توسعه اقتصادی کشوربا توجه به این اصل تعیین کند .

در ضمن ذخایر معدنی ، نفت و صنایع نفتی در چارچوب تعریف توسعه پایدار نمی گنجد یا به عبارتی پایدار نیستند . جون قابل بازیافت نیستند . اما اگر استخراج آنها منجر به ایجاد منابع جدیدتری ازدرآمد شده و خسارتی به محیط زیست وارد نکند طبق تعاریف بانک جهانی در چارچوب توسعه پایدار قرار می گیرند .

10 – صنایع کمپلکس مثل صنایع فلزی مادر ،  پرهزینه ،  آلوده کننده و انرﮊی بر بوده و کنترل آنها نیز مشکل است . ضمنا کنترل آلودگی این صنایع بسیار پر هزینه و در بعضی موارد غیر ممکن است . نمونه مشخص آن در کشور ما صنایع مس است که تهیه اسید سولفوریک از گاز خروجی So2    عملا بدلیل نبودن بازار غیر ممکن است . بهمین جهت هر روز مقدار معتنابهی از این گاز سمی در فضا رها می شود . بنابراین در ایجاد این صنایع باید یک موازنه میان نیاز، تولید اقتصادی و امکان جایگزین و واردات ایجاد شود . ضمنا سرمایه گذاری های سنگینی که فقط دولت قادر به انجام آن است موازنه ثروت را در کشور به هم می زند و جامعه را از توسعه پایدار دور می کند و توقعات مردم را از دولت برای ایجا اشتغال بالا می برد و در نهایت جوانان را به آینده دلسرد و  مایوس می کند . مردم متوقع می شوند که دولت ایده بدهد ،  سرمایه گذاری کند و استخدام کند .

برای دستیابی به توسعه پایدار ،  بخش خصوصی باید فعال شود و امکانات لازم برای سرمایه گذاری های مخصوص و همچنین امنیت این سرمایه گذاری ها بایستی توسط دولت تامین شود. اصولا رشد بخش خصوصی خود یک نوع سرمایه گذاری است و جامعه را با نشاط می کند .

سرمایه گذاری های کوچک و غیر کمپلکس با برگشت سرمایه کوتاه مدت و بهره بالا و سازگار با محیط زیست به بهبود شرایط اقتصادی کشور ،  رفاه مردم و توزیع عادلانه ثروت کمک می کند . درهر حال روش هایی وجود دارد که می توان به مدد آنها خساراتی را که درطول عمر یک پروﮊه صنعتی به محیط زیست وارد می شود و تاثیر آن بر مردم را محاسبه کرد، که آیا این صنایع اشتغال زا و مفید هستند یا آنکه احتمالا در قبال ایجاد اشتغال برای چند هزار نفر چندین ده هزار را بیمار کرده و هزینه های بسیار گزاف آشکار و پنهان را بر دوش دولت و جامعه می گذارند و عمر متوسط را برای آنان که در جوارشان زیست می کنند کاهش می دهد .

چه باید کرد ؟ باید مفهوم توسعه پایدار در کشور فراگیر شود . بهتر است از مدارس شروع شود . وسایل ارتباط جمعی مردم را  با این مفهوم و مسئولیت های آنها در قبال محیط زیست آشنا کنند و در دانشگاه ها و واحدهای صنعتی و معدنی این مفهوم تدریس شود .

برای حرکت از مفهوم به عمل ،  یک نهضت همگانی با نظارت دولت ضروری است . بایستی اهداف کوتاه و بلند مدت تعیین و تعریف شود . چالش های کلیدی در سطوح مختلف و مناطق مختلف کشور تعیین و راه حل  های آنها مشخص شوند و مسئولیت بخش های مختلف معلوم گردد . برای انجام این کار نیازی به ایجاد تشکیلات عریض و طویل نیست . کمیته ای مرکب از نمایندگان واحدهای صنعتی و معدنی با نظارت وزارت صنایع و معادن و منابع طبیعی می توانند به انجام این کار مبادرت ورزند . بخشی از کارهایی که می توان در این زمینه انجام داد عبارتند از :

-     تهیه نقشه ریسک زیست محیطی مناطق معدنی و صنعتی موجود در کشور به منظور ارزیابی صدمات ناشی از انجام هر گونه فعالیت در آن مناطق

-          تعیین اولویت کاهش ریسک در  مناطق آلوده مذکور

-          برنامه ریزی و طرح پروﮊه های کاهش ریسک زیست محیطی در مناطقی که الویت پیدا کرده اند .

-          تعیین انگار ه ها یا معیار های توسعه پایدار

-          تعیین سیاست های معدنی و صنعتی کشور انگاره های تعیین شده

-     تهیه نقشه های پتانسیل پروﮊه های معدنی و صنعتی کشور بر اساس سیاست های تعیین شده به منظور استفاده از آنها در تصمیم گیریهای آتی    

منبع : انجمن سنگ ایران